Czym jest piorun kulisty?

Piorun kulisty to jedno z najbardziej tajemniczych zjawisk atmosferycznych, jakie zna nauka. Od setek lat pojawia się w relacjach świadków z całego świata, jednak przez długi czas wielu badaczy wątpiło, czy naprawdę istnieje.

Dziś wiadomo, że zjawisko jest rzeczywiste. Udało się je zarejestrować kamerami, a nawet przeanalizować za pomocą specjalistycznych urządzeń pomiarowych. Mimo to naukowcy nadal nie potrafią jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czym dokładnie jest piorun kulisty i w jaki sposób powstaje.

Jak wygląda piorun kulisty?

Najczęściej opisywany jest jako świecąca kula o średnicy od kilku do kilkudziesięciu centymetrów.

Może mieć barwę:

  • białą,
  • żółtą,
  • pomarańczową,
  • czerwoną,
  • niebieskawą,
  • a czasem nawet zielonkawą.

Zwykle unosi się kilka metrów nad ziemią i porusza się powoli, zmieniając kierunek w sposób trudny do przewidzenia.

Większość obserwacji wskazuje, że zjawisko trwa od kilku do kilkudziesięciu sekund, po czym znika – czasami bezgłośnie, a czasami z głośnym hukiem przypominającym wybuch.

Kiedy pojawia się piorun kulisty?

Najczęściej obserwowany jest podczas burzy lub tuż po uderzeniu zwykłego pioruna.

Zdarzały się jednak relacje opisujące jego pojawienie się także przy spokojniejszej pogodzie.

Świadkowie opisywali pioruny kuliste przemieszczające się nad ziemią, po drogach, wewnątrz budynków, a nawet w samolotach.

To właśnie nietypowe zachowanie sprawia, że zjawisko od dziesięcioleci pozostaje trudne do wyjaśnienia.

Jak odkryto, że zjawisko naprawdę istnieje?

Przez wiele lat naukowcy dysponowali jedynie relacjami świadków.

Przełom nastąpił w 2012 roku, gdy chińskim badaczom udało się przypadkowo zarejestrować piorun kulisty podczas obserwacji zwykłego wyładowania atmosferycznego.

Analiza spektroskopowa wykazała obecność pierwiastków takich jak krzem, żelazo i wapń, co dostarczyło pierwszych cennych wskazówek dotyczących jego natury. Od tamtej pory pojawiły się kolejne nagrania wykonane przez kamery i smartfony, wzmacniając przekonanie, że piorun kulisty jest autentycznym zjawiskiem.

Jakie są teorie powstawania pioruna kulistego?

Choć nie istnieje jedna powszechnie akceptowana teoria, naukowcy rozważają kilka możliwych wyjaśnień.

Chmura plazmy

Najpopularniejsza hipoteza zakłada, że piorun kulisty jest kulą gorącej plazmy – zjonizowanego gazu utrzymywanego przez pola elektromagnetyczne.

Problem polega na tym, że klasyczna plazma powinna bardzo szybko się rozpraszać, podczas gdy pioruny kuliste potrafią istnieć nawet przez kilkadziesiąt sekund.

Odparowany krzem

Według innej teorii zwykły piorun uderzający w ziemię odparowuje krzem zawarty w glebie.

Powstające nanocząstki utleniają się, emitując światło i tworząc świecącą kulę unoszącą się nad powierzchnią. To wyjaśnienie dobrze pasuje do części obserwacji, lecz nie tłumaczy wszystkich przypadków.

Mikrofale

Niektórzy badacze sugerują, że energia mikrofal powstających podczas wyładowania atmosferycznego może tworzyć trwałą kulę plazmy.

Hipoteza ta jest interesująca, jednak nadal wymaga potwierdzenia eksperymentalnego.

Dlaczego piorun kulisty zachowuje się tak dziwnie?

Relacje świadków opisują niezwykle nietypowe zachowania.

Piorun kulisty może:

  • poruszać się pod wiatr,
  • nagle zmieniać kierunek,
  • zawisać nieruchomo,
  • prześlizgiwać się wzdłuż przewodów elektrycznych,
  • znikać bez śladu lub eksplodować.

Część takich relacji mogła być błędnie zinterpretowana lub wyolbrzymiona, jednak wiele z nich pochodzi od wiarygodnych obserwatorów i wykazuje podobne cechy.

Czy piorun kulisty jest niebezpieczny?

Tak, choć większość obserwacji kończy się bez szkód.

Zdarzały się jednak przypadki uszkodzenia budynków, zapalenia materiałów łatwopalnych czy obrażeń ludzi znajdujących się w pobliżu.

Ponieważ mechanizm powstawania tego zjawiska nie jest jeszcze w pełni poznany, podczas burzy należy zachować takie same środki ostrożności jak w przypadku zwykłych wyładowań atmosferycznych.

Czy można go odtworzyć w laboratorium?

Naukowcy wielokrotnie próbowali stworzyć zjawiska przypominające piorun kulisty.

Udało się uzyskać niewielkie świecące kule plazmy o podobnych właściwościach, jednak żadna z nich nie odtwarza w pełni zachowania obserwowanego w naturze.

To pokazuje, jak skomplikowane i wyjątkowe jest to zjawisko.

Dlaczego piorun kulisty fascynuje naukowców?

Piorun kulisty znajduje się na pograniczu meteorologii, fizyki plazmy i elektromagnetyzmu.

Jego badanie może pomóc lepiej zrozumieć:

  • wyładowania atmosferyczne,
  • zachowanie plazmy,
  • procesy zachodzące podczas burz,
  • oddziaływanie pól elektromagnetycznych,
  • zjawiska zachodzące w atmosferach innych planet.

Każda nowa obserwacja dostarcza cennych informacji, które przybliżają naukowców do rozwiązania tej wieloletniej zagadki.

Piorun kulisty uchwycony na filmie

Podsumowanie

Piorun kulisty to jedno z najbardziej niezwykłych i najmniej poznanych zjawisk atmosferycznych. Choć jego istnienie nie budzi już większych wątpliwości, dokładny mechanizm powstawania pozostaje niewyjaśniony.

Dzięki nowoczesnym kamerom, spektrometrom i coraz liczniejszym obserwacjom naukowcy stopniowo odkrywają kolejne elementy tej układanki. Niewykluczone, że w najbliższych latach uda się ostatecznie wyjaśnić, czym naprawdę jest świecąca kula, która od stuleci pobudza wyobraźnię ludzi na całym świecie.